زمین شناسی

پرسشهای فصل ۲

ترکیب  هوا _{----------------------------------------------------------------------------------------------------------------}

1- هوای معمولی از چه  اجزایی تشکیل شده است؟

پاسخ) هوا مجموعه‌ای است از:- گازها

                                           - بخارها

                                          - و ذرّات معلّق و جامد (گرد و غبار)

 

2-  گازهای تشکیل دهنده‌ی هوایی را که روزانه با آن سر و کار داریم، با درصد ترکیب آنها نام ببرید.

پاسخ) – نیتروژن          78 درصد

          - اکسیژن           21 درصد

           - آرگون            93/0 درصد

           - کربن دی‌اکسید 03/0 درصد

          - وگازهای دیگر(مونواکسید کربن و...)، البتّه ترکیب هوا در قسمتهای مختلف (به ویژه مناطق صنعتی)، متغیّر است.

 

3- گاز اکسیژن از نظر فرآیندهای زمین‌شناسی، چه اهمّیّتی دارد؟

پاسخ) عامل اصلی اکسایش است.

 

4- هوا را بر اساس چه عواملی تقسیم‌بندی میکنند؟

پاسخ) - ترکیب شیمیایی (هوموسفر و هتروسفر)

     - تغییرات دما (تروپوسفر، استراتوسفر، مزوسفر و ترموسفر)

     - ویژگیهای الکترومغناطیسی (یونوسفر و ماگنتوسفر)

 

5- ضخامت و ترکیب هوای لایه‌ی هوموسفر را بنویسید.

پاسخ) ضخامت هوموسفر، از سطح زمین تا 80 کیلومتری(گاه تا 100کیلومتر ) و متوسّط90کیلومتر و ترکیب آن همان ترکیب هوای معمولی به شرح زیر است:

     - نیتروژن            78 درصد

     - اکسیژن             21 درصد

     - آرگون            93/0 درصد

     - کربن دی‌اکسید 03/0 درصد

     - وگازهای دیگر(مونواکسید کربن و...)

 

6- محدوده‌ی هتروسفر، و ترکیب هوای آن را بنویسید.

پاسخ) - محدوده: از ارتفاع 90 کیلومتری به بعد(تا حدود ده هزار کیلومتر به طرف خارج جوّ)

     - ترکیب: گازها در هتروسفر، به لایه‌های مختلفی بر اساس جرم، تقسیم‌بندی میشود.( به ترتیب از پایین به بالا: نیتروژن مولکولی، اکسیژن اتمی، هلیوم اتمی و هیدروژن اتمی)

 

7- هوا بر اساس دما به چند لایه تقسیم می‌شوند؟ به ترتیب نام برده، سطوح جدا کننده‌ی آنها را داخل پرانتز بنویسید.

پاسخ) تروپوسفر (تروپوپوز) استرتوسفر (استراتوپوز) مزوسفر (مزوپوز) ترموسفر 

 

8- ویژگیهای تروپوسفر را بنویسید.

پاسخ) - (در استوا) از سطح زمین تا ارتفاع 18 کیلومتری و (در قطبها)  تا ارتفاع 8 کیلومتری ادامه دارد.

    - سنگین ترین قشر هواست.

    - دمای هوا با افزایش ارتفاع کاهش می‌یابد.

    - ابرها معمولاً د راین لا یه متمرکزند.

    - این لایه به سطح تروپوپوز محدود می‌شود.

 

9- محدوده و ویژگی‌های لایه‌ی استراتوسفر را بنویسید.

پاسخ) - این لایه بر روی تروپوسفر قرار گرفته و تا ارتفاع متوسّط 52 کیلومتر گسترش دارد.

    - به سطح استراتوپوز محدود است.

    - در وسط این لایه، قشری به نام ازونسفر وجود دارد که حاوی گاز ازن است.

    - قشرهای بالایی استراتوسفر، گرم‌تر و در نتیجه سبک‌ترند.

10- محدوده و ویژگی‌های لایه‌ی مزوسفر را بنویسید.

پاسخ) - این لایه از ارتفاع 52 تا80 کیلومتری گسترش دارد.

    - از آن رو که فرآیندهای حرارت‌‌‌‌زایی در این لایه انجام نمی‌‌‌‌گیرد، دمای آن با افزایش ارتفاع کاهش می‌‌‌‌یابد، به طوری که در قسمتهای بالایی این لایه به(90-) درجه‌‌‌‌ی سانتی‌‌‌‌گراد می‌‌‌‌رسد.

 

11-  محدوده و ویژگی‌های لایه‌ی ترموسفر را بنویسید.

پاسخ) - این لایه قسمت فوقانی هوا را تشکیل میدهد. (از ارتفاع 80 کیلومتری به بالا)

     - به علّت جذب پرتوهای فرابنفش با طول موج کوتاه، دمای آن با افزایش ارتفاع کاهش می‌‌‌‌یابد و در قشرهای بالایی به 1000 درجه‌‌‌‌ی سانتیگراد می‌‌‌‌رسد.

 

12- محدوده و اهمّیّت لایه ی ازن (ازونسفر) را بنویسید.

پاسخ) - در ارتفاع بین 20 تا 50 کیلومتری (یعنی در استراتوسفر) قرار دارد.

     - این لایه مانند سپری بین ما و اشعه‌‌‌‌ی خطرناک فرابنفش خورشید قرار گرفته است.

 

 

13- پرتو فرابنفش چه تأثیری بر موجودات زنده دارد؟

پاسخ) این اشعه پوست را به شدّت می‌‌‌‌سوزاند و در صورت تابش مداوم و شدید، سرطان پوست ایجاد میکند. همچنین برای گیاهان و جانوران هم مضرّ است.

 

14- چه موادّی ازن را از بین می‌‌‌‌برند و محصول این واکنش چیست؟

پاسخ) آلوده سازهای اتمسفری از جمله: کلروفلوئوروکربن(CFC) که مولکول‌‌‌‌های ازن را می‌‌‌‌شکنند، و محصول این کار هم پدید آمدن اکسیژن است.

                           cl+o₃ => clo+o₂

                                    2o₃=>3o₂

 

15- چگونه امواج رادیویی می‌‌‌‌توانند تا مسافت‌‌‌‌های بسیار دور انتشار ‌‌‌‌یابند؟

پاسخ) این امواج توسّط لایه‌‌‌‌های مختلف هوا به نام یونوسفر به طور مداوم منعکس میشوند. البتّه هر لایه امواج مختلفی را منعکس می‌‌‌‌کند.

 

16- هوا بر اساس ویژگی‌‌‌‌های الکترومغناطیسی به چند لایه تقسیم می‌‌‌‌شوند نام ببرید.

پاسخ) دو لایه: یونوسفر و ماگنتوسفر

 

17- محدوده و ویژگی‌های لایه‌ی یونسفر را بنویسید.

پاسخ) در ارتفاع 80 تا 400 کیلومتری قرار دارد و حاوی ذرّات با بار الکتریکی (یون) است. یونوسفر از قشرهای مختلفی تشکیل شده است (لایه‌ی DوF) که خوّاص رادیویی آنها با هم متفاوت است و هر یک از آنها قادر است امواج با طول معیّنی را منکس سازد.

 

18- ماگنتوسفر را توضیح دهید.

پاسخ) زمین همانند یک آهنربای قویّ در اطراف خود یک میدان مغناطیسی ایجاد می‌‌‌‌کند. شعاع عمل این میدان محدود به هوا کره نیست و تا فواصل خیلی دورتر نیز گسترش دارد. خطوط نیروی این میدان مغناطیسی، ماگنتوسفر را می‌‌‌‌سازند.

 

19- اهمّیّت لایه‌‌‌‌ی ماگنتوسفر را بیان کنید.

پاسخ) زمین را در برابر ذرّات باردار خطرناکی که از سایر نقاط فضا به سمت زمین می آیند، محافظت می‌‌‌‌کند.

 

دمای هوا----------------------------------------------------------------------------------------------

20- هوا، گرمای خود را از چه منابعی به دست می‌‌‌‌آورد؟

پاسخ) 1- خورشید: منبع اصلی گرمای هوا می‌‌‌‌باشد.

    2- زمین: (با انرژی زمین‌‌‌‌گرمایی یا ژئوترمال) از خود انرژی گرمایی منتشر میکند، امّا نقش آن در برابر خورشید ناچیز است.

 

21- فرآیند گرم شدن هوا و نقش زمین را در این رابطه توضیح دهید.

پاسخ) نور خورشید به جوّ زمین می‌رسد. ولی هوا (به دلیل کوتاه بودن طول موج تابش خورشید) قادر نیست تمامی انرژی خورشید را جذب کند، بلکه بیشتر انرژی خورشید از هوا عبور می‌کند و به زمین می‌‌‌‌رسد و پس از انعکاس (در طول موج بلند، توسّط زمین) سبب گرم شدن هوا می‌‌‌‌شود.

 

22- چه عواملی در تغییر میزان دمای هوا مؤثّرند؟

پاسخ) ارتفاع، عرض جغرافیایی (فاصله از استوا) و چرخش زمین در برابر خورشید

 

23- رابطه ی ارتفاع و دما را بنویسید.

پاسخ) در لایه ی تروپوسفر، با افزایش ارتفاع از سطح زمین، دما کاهش می یابد.

 

24- چرا با افزایش ارتفاع از سطح زمین، دما کاهش می یابد؟

پاسخ) به سه دلیل:

ا- بخش کمی از انرژی خورشید مستقیماً به وسیله ی هوا جذب میشود و بیشتر آن به زمین میرسد. زمین انرژی تابش خورشید را جذب و به صورت انعکاس یا انتشار به هوا برمیگرداند. پس طبیعی است که هر قدر از سطح زمین دورتر شویم، دمای هوا کاهش مییابد.

2- با افزایش ارتفاع، غلظت گازها به ویژه بخار آب، کمتر میشود. بنا براین، قابلیّت جذب انرژی، به وسیله ی هوا کاهش مییابد.

3- وقتی هوا به طرف بالا حرکت میکند، منبسط میشود و دمای آن کاهش مییابد.

 

25- چرا در عرضهای جغرافیایی مختلف، دما متفاوت است؟

پاسخ) در عرضهای جغرافیایی پایین (نزدیک به استوا)، نور خورشید، تقریباً به حالت قائم میتابد و آن را به خوبی گرم میکند. اما هر قدر به عرضهای جغرافیایی بالاتر(مناطق معتدل و قطبی) نزدیک شویم، زاویه ی تابش کمتر میشود در نتیجه به واحد سطح، انرژی کمتری میرسد و سردتر میباشد.

 

26- دمای هوای دو کشور سوئد و عربستان را با هم مقایسه کنید.

پاسخ) هوای کشور سوئد که در عرض جغرافیایی بالاتر قرار دارد همیشه سردتر از عربستان است که در عرض جغرافیایی کم واقع شده است.

 

27- حدّاکثر و حدّاقلّ دمای هوا، در طول شبانه‌روز را بنویسید.

پاسخ) حدّاکثر دما: ساعت 14 و حدّاقلّ دما: کمی پس از طلوع خورشید.

 

28- اثر گلخانه‌ای را توضیح دهید.

پاسخ) امواج کوتاهی که از خورشید، منتشر می‌شود، به آسانی از لایه‌های هوا می‌گذرد و جذب زمین می‌شود، زمین پس از گرم شدن، انرژی حرارتی خود را فقط به صورت امواج با طول موج بلند منتشر می‌سازد. وجود گازهای گلخانه‌ای(بخار آب و دی‌اکسید کربن)، مانع عبور امواج بلند منتشره از سوی زمین می‌شود و هوا را گرم  می‌کنند.

 

29- حالت عادّی و وارونگی را توضیح دهید؟

پاسخ) حالت عادّی: با افزایش ارتفاع، دمای تروپوسفر کاهش می یابد. هوای مجاور زمین گرمتر و سبکتر است، که سبب حرکت صعودی و جابجایی هوا میشود.

حالت وارونگی: معمولاً در شبهای آرام و بدون ابر زمستان، با افزایش ارتفاعِ هوای مجاور زمین، دما هم افزایش می یابد. بنابراین، به دلیل سردتر و سنگین تر بودن هوای پایین، حرکت صعودی و جابه جایی هوا وجود ندارد و هوا به حالت سکون در می آید.

 

30) چه هنگام حالت وارونگی برطرف میشود؟

پاسخ) با طلوع آفتاب و گرم شدن دوباره ی زمین، قشر سرد هوا گرم شده و موجب رفع حالت و ارونگی میشود.

 

31) در چه شهرهایی وقوع پدیده‌ی وارونگی اهمّیّت دارد؟

پاسخ) در شهرهای آلوده مانند تهران، زیرا در این حالت به علّت ساکن بودن هوا، دود و سایر گازهای ناشی از کار اتومبییلها و ماشین آلات، در هوای راکد باقی میماند و نمیتواند پراکنده شود.

 

32) دلایل گرم شدن هوای زمین را بیان کنید.

پاسخ)1- فعّالیّتهای صنعتی و استفاده از سوختهای فسیلی. از سوختن این مواد دی اکسید کربن تولید میشود.

       2- قطع درختان جنگلها

 

33) "فشار هوا" را تعریف و مقدار آن را بیان کنید.

پاسخ) عبارت از نیرویی است که هوا در هر نقطه، بر واحد سطح وارد میکند. در کنار دریا، بر هر سانتیمتر مربّع، نیرویی معادل یک کیلوگرم یا8/9نیوتون اثر میکند.

 

۳۴) عامل فشار هوا چیست؟

پاسخ) فشار هوا ناشی از ضربات مولکول‌های هوا بر هر سطحی است که در مجاورت هوا قرار دارد.

 

35) وضعیّت فشار هوا را در سطح قارّه‌ها، در شرایط زیر بنویسید.

      الف) در شبانه روز:

       ب) در تابستان و زمستان

پاسخ) الف: فشار هوا در شب، بیشتر از روز است.

          ب:  "      "   " زمستان "   "تابستان " .

 

36) چرا در یک محیط باز، فشار هوای سرد بیش از هوای گرم است؟

پاسخ) چون در اثر گرما، مولکول‌های هوا از هم دور میشوند و تراکم مولکولی کاهش می‌یابد که نتیجه‌ی آن کمتر شدن تعداد ذرّات، کمتر شدن تعداد ضربات و کاهش فشار هوا است.

 

37) باد چیست؟ چه عاملی سبب ایجاد باد می‌شود؟

پاسخ) حرکت هوا را باد می‌گوییم. اختلاف فشار هوا در دو نقطه‌ی مجاور هم سبب وزش باد می‌شود. یعنی هر جا هوا سرد باشد، سنگین‌تر است و فشار بیشتری دارد و به سوی قسمت‌هایی که هوا گرم و سبک‌تر است جریان می‌یابد.

 

38) عامل اختلاف فشار هوا در دو نقطه چیست؟

پاسخ) اختلاف دما در آن دو نقطه سبب اختلاف فشار می‌شود.

 

39) به کمک چه دستگاههایی میتوان جهت و سرعت باد را مشخّص کرد؟

پاسخ) بادنما برای مشخّص کردن جهت باد

      و بادسنج "       "        "   سرعت " به کار میرود.

 

40) بادها به چند دسته تقسیم میشوند؟

       الف) بادهای عمومی

         ب)    "      موسمی

         ج) نسیم دریا و نسیم خشکی

 

 

41- هوای گرم نواحی استوایی به طرف بالا میرود و هوای سرد قطبی جای آن را میگیرد.

درست    نادرست

پاسخ) نادرست (در صورتی که زمین حول خود نمی‌چرخید، چنین واقعه ای رخ می‌داد.)

 

42- چه عاملی سبب می‌شود که جریان هوا مرکّب از دو مرکز پرفشار قطبی و کم فشار استوایی نباشد؟ توضیح دهید.

پاسخ) چرخش زمین. به علّت چرخش زمین، هوای گرم ناحیه‌ی استوا پس از صعود به ارتفاعات، قادر نیست که در امتداد یک خطّ مستقیم به سوی قطب حرکت کند، بلکه به سوی شرق منحرف می‌شود  و به قطبها نمی‌رسد (بر اثر نیروی کوریولیس)، بلکه در عرض‌های 30درجه‌ی شمالی و جنوبی دو کمربند پرفشار، و در عرض‌های 60 درجه‌ی شمالی  و جنوبی نیز دو ناحیه‌ی کم فشار را به وجود می‌آورد.

 

43- بادهای آلیزه (تجارتی) و نقش آنها در گذشته، همچنین جهت وزش آنها را در دو نیمکره‌ی شمالی و جنوبی بیان کنید.

پاسخ) بادهای ثابتی هستند که در گذشته در حرکت کشتی‌های بادبانی نقش مؤثّری داشته‌اند. جهت وزش آنها در نیمکره‌ی شمالی از شمال شرقی به سوی جنوب غربی و در نیمکره‌ی جنوبی از جنوب شرقی به سمت شمال غربی است.

 

44- بادهای موسمی را توضیح دهید.

پاسخ) در فصل تابستان، به علّت گرم شدن هوا در بالای قارّه‌ها، مناطق کم‌فشار ایجاد می‌شود، حال آنکه در سطح اقیانوس‌ها که دمای هوا کمتر است، مراکز پرفشار به وجود می‌آید و مجموعه‌ی آنها سبب وزش بادهای نسبتاً قوی از اقیانوس‌ها به قارّه‌ها می‌شوند.

در زمستان، وضعیّت برعکس می‌شود، یعنی دمای قارّه‌ها کمتر از دمای اقیانوس‌ها است و بنابراین جهت این بادها از قارّه‌ به اقیانوس خواهد بود.

 

45- نسیم دریا و نسیم خشکی را توضیح دهید.

پاسخ) خشکی‌ها نسبت به دریاها، زودتر گرم می‌شوند و زودتر هم حرارت خود را از دست می‌دهند. در طول روز، بر اثر تابش خورشید، خشکی به سرعت گرم می‌شود، حال آنکه هوای دریا نسبت به خشکی سردتر است و بنابراین در سطح دریا مرکز پرفشار و در سطح خشکی مرکز کم‌فشار ایجاد می‌شود که نتیجه‌ی آن، وزش نسیم از دریا به خشکی است.

در شب زمین به سرعت سرد می‌شود، حال آنکه دریا هنوز گرمای خود را از دست نداده است؛ بنابراین جای مراکز کم فشار و پر فشار تغییر می‌کند و نسیم از خشکی به سوی دریا می‌وزد.

 

بخار آب در هوا ---------------------------------------------------------------------------------------

46- در بیابانها هوا کاملاً خشک است.    درست □     نادرست □

پاسخ) نادرست. زیرا در هوا همیشه مقداری بخار آب وجود دارد و هوای کاملاً خشک وجود ندارد.

 

47- برای بیان وضعیّت بخار آب موجود در هوا از چه اصطلاحاتی استفاده میکنیم؟

پاسخ) رطوبت مطلق و رطوبت نسبی

 

48- رطوبت مطلق را تعریف و واحد آن را بیان نمایید.

پاسخ) جرم بخار آب موجود در واحد حجم هوا را، رطوبت مطلق میگویند. و واحد آن گرم در متر مکعّب  ^g/_m3 میباشد.

 

49- ظرفیّت جذب بخار آب هوا بستگی به چه عاملی دارد؟

پاسخ) بستگی به دمای هوا دارد. هر چه دمای هوا بالاتر باشد، قابلیّت جذب بخار آن نیز بیشتر میشود.

 

50- آیا فقط بیان رطوبت مطلق، برای بیان کیفیّت هوا کافی است؟

پاسخ) خیر، باید حتماً دمای هوا نیز ذکر شود تا مشخّص گردد که آن مقدار رطوبت به نسبت گنجایش هوا کم است (خشک) یا زیاد (مرطوب) یا همه ظرفیت هوا را پر کرده است. (اشباع)

 

51- رطوبت مطلق را تعریف و فرمول آن را ذکر نمایید.

پاسخ) بیان کیفیّت هوا از نظر مقایسه آن با حالت اشباع

100 ×(ظرفیّت هوا / رطوبت مطلق) = رطوبت نسبی

 

52- (پرسش متن صفحه 30) چرا در زمستانها روي قسمت داخلي شيشه هاي اتاق، قطره هاي ريز آب مينشيند؟

پاسخ) در زمستانها، داخل اتاق معمولاً گرمتر از بيرون آن است، در نتيجه ميتواند بخار آب بيشتري را(كه از آشپزخانه و... متصاعد ميشود) در خود جاي دهد. اين هواي مرطوب در برخورد با شيشه ها و فلزات كه سردترين نقاط اتاق هستند، به زير نقطه شبنم ميرسد؛ مقداري از بخار آب خود را از دست داده و آن را بصورت قطرات ريز مايع بر جاي ميگذارد.

 

53- رطوبت مطلق هوایی 10 گرم بر متر مکعّب و دمای آن 35 درجه سانتیگراد میباشد.

     آ) رطوبت نسبی آن را بدست آورید.

پاسخ) با توجه به دمای 35 درجه سانتیگراد، از روی جدول صفحه سی مشخّص میشود که گنجایش هوا در آن دما 40 گرم بخار آب میباشد و چون رطوبت موجود 10 گرم است. بنابراین یک چهارم یا 25% از ظرفیّت هوا پر شده است.

25%=100 × (40 / 10) = رطوبت نسبی

   ب) چند گرم رطوبت دیگر لازم است به این هوا وارد شود تا به حدّ اشباع برسد؟

پاسخ) این هوا (با دمای 35 درجه سانتیگراد)، گنجایش 40 گرم بخار آب را در یک متر مکعّب دارد؛ و طبق صورت مسئله فقط 10 گرم در متر مکعّب بخار آب وجود دارد. پس برای پر شدن یا اشباع هوا به 30 گرم دیگر رطوبت در هر متر مکعّب نیاز داریم.                                                                                       ^g/_m3  40-10=30     ^g/_m3 

 

54- روش اندازه گيري رطوبت نسبی هوا را توضيح دهيد.

پاسخ) استفاده از دو دماسنج مشابه، در كنار هم است كه به دور مخزن جيوه يكي از آنها، پارچه اي ميپيچند كه بايد هميشه خيس نگه داشته شود. زماني كه هوا خشك باشد تبخير آب پارچه بيشتر شده و سبب گرفتن گرماي مخزن ميشود، در نتيجه دماي پايينتري را نسبت به دما سنج خشك نشان ميدهد. اما اگر هوا مرطوب باشد، تبخير آب پارچه كمتر شده و اختلاف دماي دماسنجها كمتر ميشود.

 

55- دو دما سنج خشك و تر دماهاي 15 و 7 درجه سانتيگراد را نشان ميدهند. رطوبت نسبي را بدست آوريد.

پاسخ) از اختلاف دماي زياد (8درجه) متوجه ميشويم كه هوا خشك است. از روي جدول صفحه32 رطوبت نسبي دقيق را اينگونه بدست مي آوريم. در طرف چپ جدول(ستون عمودي) دماي دماسنج خشك(هميشه دماي بيشتر، در اين مثال 15درجه) را علامت زده و خطي افقي ميكشيم. اختلاف دما(8درجه) را بالاي ستون افقي علامت زده و خطي عمودي را رسم مينماييم. محل تلاقي اين دو خط، (27%) رطوبت نسبي را نشان ميدهد.

 

56- هر متر مکعّب هوا در دمای 20 درجه، حدّاکثر میتواند 15 گرم بخار آب را در خود نگه دارد. (شهريور 88)

    آ) اگر رطوبت نسبی در همین دما60% باشد، رطوبت مطلق هوا چقدر است؟

       پاسخ)                                                   100 ×(ظرفیّت هوا / رطوبت مطلق) = رطوبت نسبی

60 =^x/₁₅) ×100  )      

         ^x/₁₅ =0/6         

      x=15×0/6      

         x=9

 

 ب) در چه صورتی هر دو دماسنج تر و خشک، یک دما را نشان میدهند؟

پاسخ) وقتی که رطوبت نسبی هوا 100% یا در حدّ اشباع باشد.

 

57-  کدام رویداد سبب میشود رطوبت نسبی هوای شهری از 70درصد به 60درصد تنزّل پیدا کند؟   (کنکور88)

1) بارندگی اتّفاق بیافتد.

2) دما افزایش پیدا کند.

3) رطوبت مطلق هوا زیاد شود.

4) قسمتی از رطوبت هوا به صورت شبنم درآید.

پاسخ) گزینه 2

 

58- نقطه شبنم را با ذكر مثال توضيح دهيد.

پاسخ) دمايی را كه در آن، هواي غير اشباع به حالت اشباع درمیآيد، نقطه شبنم ميگويند.

مثال: اگر در ابتدای شب، دمای هوا 20درجه ی سانتیگراد و رطوبت مطلق آن  12.8 گرم در متر مکعب باشد، با توجه به نمودار( 14-2 ) میدانیم که هوا در این دما میتواند 17.2 گرم بخار آب را در خود جای دهد؛ در حالیکه فقط 12.8 گرم در متر مکعب، بخار آب وجود دارد پس واضح است که اشباع نیست. اما در طول شب دما کاهش می یابد هنگامی که دما به 15 درجه سانتیگراد میرسد، هوا در این دما با توجه به نمودار( 14-2 ) میتواند 12.8 گرم در متر مکعب بخار آب را در خود جای دهد و عملاً هم در این مثال همین مقدار وجود داشت؛ پس هوا به حالت اشباع درآمده است و دمای 15 درجه در این مثال، نقطه شبنم است.

 

59- اگر دما از حد نقطه شبنم هم کمتر شود، چه روی خواهد داد؟ در این حالت رطوبت موجود در هوا بیش از ظرفیت آن است و مازاد آن به یکی از صورتهای: شبنم، تشکیل ابر، باران، برف و... متراکم و از هوا خارج میشود.

در مثال بالا اگر دما از 15 به 10 درجه سانتیگراد تقلیل یابد، یعنی ظرفیت هوا از 12.8 به 9 گرم بخار آب در هر متر مکعب کاهش می یابد، بنابراین باید 3.8 گرم رطوبت از هوا خارج شود. (به صورت شبنم یا ...)

 

60- (پرسش متن صفحه 32) در فصل سرما، وقتی راننده ها ملاحظه میكنند كه شيشه های اتومبيل از داخل "عرق كرده" است، يكي از شيشه ها را پايين مي آورند تا بخار روي شيشه برطرف شود. علّت چيست؟

پاسخ) وقتي وارد اتومبيل ميشويم بخاري كه از تنفس و بدن و لباسهاي ما به هواي داخل اتومبيل وارد ميشود، سريعاً هوا را به حد اشباع ميرساند. در سردترين نقاط، كه فلزات و شيشه ها باشند هوا به زير نقطه شبنم رسيده و مقداري از بخار روي شيشه ها به صورت مايع، متراكم ميشود. با پايين آوردن شيشه ها بخار اضافي خارج شده  و دوباره هوا به حالت غير اشباع ميرسد.